دوره تیموری یکی از دوره های درخشان هنر و معماری دوره اسلامی محسوب می شود. در این دوره پیشرفت های قابل توجهی در عرصه های مختلف تزیین صورت می گیرد، تزیین در تمامی عرصه ها از جمله تذهیب، فلزکاری، کاشیکاری و حتی بافندگی به سمت نقش و نگارهای گیاهی می رود، در واقع تزیین در این دوره تحت تاثیر عوامل متعددی، دستخوش تغییر و دگرگونی اساسی شده است. همنشینی مقتدرانه نقوش گیاهی در کنار نقوش هندسی را بنوعی می توان عامل اساسی نجات عرصه تزیین هنر اسلامی از رخوت دانست که از این دوره آغاز آن را مشاهده می کنیم. در این تحقیق هدف برآن است تا در کنار بررسی این تغییرات به چگونگی و چرایی آنها نیز پرداخته شود. این تحقیق بصورت توصیفی- تحلیلی انجام شده و اصلی ترین نتیجه آن عبارتست از اینکه تحولات مذهبی و سیاسی مهمترین عامل دگرگونی وضعیت تزیین در دوره تیموری و بعد ازآن می باشد.

اعتباربخشی به رویا و بهره برداری از آن، یکی از موضوعات قابل توجه در دوره تیموری است. این موضوع به رغم اهمیت آن در شناخت روحیه و فرهنگ ایرانیان، کمتر مورد توجه پژوهشگران قرار گرفته است. این پژوهش با روش توصیفی تحلیلی، به بررسی رویاهای ادعایی نخبگان دوره تیموری (913-771ق) پرداخته است، تا شناخت بیشتری درباره باورها و اندیشه های عامه مردم و نیز حیات فرهنگی ایران در دوره تیموری به دست آورد. نتایج این بررسی نشان داد که در دوره تیموری توسعه هنر و پیدایش و افزایش ابداعات هنری، گاه به رویاهایی نسبت داده شده که ریشه در آرزوها، خواسته ها، تمنیات و ضمیر ناخودآگاه نخبگان داشته است. بر این اساس، تصمیم گیری درباره امور مختلف، از جمله پیروی از یک استاد، تالیف کتابی خاص و تایید مطالب آن، یادگیری و ترویج سبک هنری خاص، آگاهی از صحت و ضعف احادیث و، یا حصول به دانشی خاص، گاه از مجرای رویا انجام می شد.

سنت تاریخ نگاری ایران بعد از اسلام با نگارش تاریخ طبری به زبان عربی آغاز شد. سپس در دوره سامانیان نگارش تاریخ به زبان فارسی از سوی مورخان به انجام رسید. متعاقب طرح و گسترش «اندیشه ایرانشهری» در عصر سلجوقیان، اولین تحول در اندیشه مورخان نسبت به فاصله گرفتن از دیدگاه کلامی ـ دینی به وجود آمد. این تحول که در حقیقت به دلیل اهتمام در نگارش تواریخ دودمانی ایجاد شد، حتی در نگارش تاریخ های عمومی نیز منعکس شد. در دوران مغول ـ ایلخانی، مورخان به نگارش تاریخ های جهانی پرداختند و دومین تحول مهم در اندیشه مورخان ایجاد گردید. مورخان دوره تیموری سنت های تاریخ نگاری ایرانی را به ارث بردند، با وجود این، تاریخ نگاری در این دوره سه مرحله را پشت سرگذاشت: زمان تیمور، زمان شاهرخ و زمان سلطان حسین بایقرا. در مقاله حاضر، با توجه به این مراحل سه گانه، «ویژگی های تاریخ نگاری ایران در دوره تیموریان» مورد بررسی قرار گرفته و محور کلیدی آن بررسی ویژگی های محتوایی (فنی) و ظاهری (صوری) تاریخ نگاری در دوره مورد نظر است. بدین منظور تلاش گردیده تا با استفاده از منابع تاریخی این دوره و پژوهش در آن ها با روش توصیفی- تحلیلی، این ویژگی ها مشخص شود، به علاوه، در خلال آن، ضمن توصیف ویژگی های تاریخ نگاری عصر تیموری، به تحلیل آن نیز پرداخته شده است.

در نیم قرن اول دوره مغول، به علت مصائب پیاپی که بر ایران و ایرانیان وارد آمد زبان فارسی تا حدودی راه انحطاط و سستی پیمود. دوره ای که مورد مطالعه ماست از آخرین سالهای قرن هشتم آغاز شده، تا چند سالی ازآغاز قرن دهم امتداد می یابد. توجه به علم و ادب و هنر به وسیله امرا و امیرزادگان تیموری امری است که گویی جزو فطرت و خوی طبیعی آنان بود. از انواع شعر که در عهد تیموری زیاد مورد توجه و علاقه شعرا بوده غزل است. غزلهای این عهد بیشتر متضمن افکار و مضامین دقیق بود.

دوره سلجوقی تا آغاز دوره تیموری، از جمله ادوار درخشان صنایع چوب در ایران است. آثار چوبی به جای مانده از این دوران، علاوه بر داشتن ارزش فنی و هنری بالا، به دلیل داشتن کتیبه هایی با مضامین دینی و اعتقادی، جایگاهی ویژه در زمینه شناخت باورهای دینی و مذهبی مردمان آن اعصار دارند. این امر، لزوم بررسی دقیق و گسترده تر این آثار را موجب می شود. هدف اصلی پژوهش حاضر، معرفی آن دسته از آثار چوبی متعلق به دوره سلجوقی تا آغاز دوره تیموری است که روی آن ها، شعارهای خاص شیعیان شامل ادعیه، ذکرها و... دیده می شود. با توجه به مطالعات و بررسی های صورت گرفته توسط نگارندگان، در پایان پژوهش، این نتیجه حاصل شد که در این ادوار، کاربرد شعارهای شیعی روی اشیای چوبی با کاربرد های مختلف، به صورت یک سنت زیبا و پسندیده درآمده است که نشان از اعتقادات عمیق و ارادت خالصانه بانیان و سازندگان این آثار، به اهل بیت (ع) دارد.

از دوره تیموری به تدریج موضوع هایی با مضمون واقع گرایی وارد عرصه ی نگارگری می شود و این هنر به قالب های زندگی مردم عادی در می آید. از این زمان به بعد به موازات تجربه ی ترسیم موضوع های روزمره و واقع گرا در نگارگری ایرانی، منظومه های مصور فاخر ادبی طی قرنها جایگاه بلند مرتبه ی خود را از دست دادند. نگارگر ایرانی به علت تمایل به نوگرایی و علاقه به ثبت موضوع های روزمره، عدم پشتیانی مالی حامی و تاثیر از فرهنگ های دیگر در سه دوره ی تیموری، صفوی، قاجار سراغ واقع گرایی رفته است.سوالات مقاله:1-آیا با گرایش واقع گرایانه، تفاوت زیبایی شناسانه ی عمده ای بین هنر فاخر و عامه پسند (از لحاظ عوامل مضمونی و تکنیکی در استفاده از نور و نوع دید ذهنی و عینی و ...) می توان قایل شد؟2-از چه دوره ای این تلاش ها آغاز می شود و علت های میل به این گرایش چیست؟3-آیا رگه های مردم شناسی در این نگاره ها قابل تشخیص اند؟اهداف مقاله:2-تشخیص و تمایز هنر عامه پسند از هنر فاخر به منظور تعیین وجود یا عدم وجود تمایزهای تکنیکی و مضمونی.3- مشخص کردن تمایزات مردم گرایی موجود در این سه دوره

هدف: تشریح ارزش های سندی نسخه ای تازه یاب از کتاب منشأالانشایِ باخرزی از آثار دوره ی سلطان حسین بایقرا (842-911ق. ). روش/ رویکرد پژوهش: نسخه تازه یاب معرفی و با سه نسخه ی از همین اثر متعلق به همین دوره مقایسه شده است. یافته ها و نتیجه گیری: نسخه ی تازه یاب منشأالانشاء کامل تر است و می تواند قابلیت آن را دارد که پژوهش های تازه را در مورد اسنادِ دوره ی تیموری بر اساس آن انجام داد.

این مقاله به بررسی رابطه میان طریقت نقشبندیه و فعالیتهای تجاری در عصر تیموریان (771-913 ه.) می پردازد. توجه به اصول عقاید این طریقت، عوامل فکری زمینه ساز در فعالیتهای اقتصادی پیروان آن را روشن می کند. این عوامل را می توان در چهار مفهوم خلوت در انجمن (صحبت)، ذکر خفی، خدمت، و کار دسته بندی کرد. وجود تعالیم معطوف به فعالیت های اقتصادی در طریقت نقشبندی سه پیامد مهم داشت؛ نخست رواج و نفوذ گسترده آن در میان کشاورزان و پیشه وران به عنوان مهمترین نیروهای تولیدی، دوم حمایت تیمور و فرزندانش از آن، و سوم تدوین نگرشی مثبت به ثروت و قدرت. این پیامدها هم نیروهای تولیدی و هم حمایت های سیاسی را در اختیار نقشبندیان گذاشت. رهبران طریقت بدینوسیله توانستند نفوذ معنوی و مادی خود را در ماوراءالنهر و خراسان گسترش دهند.سرزمین ماوراءالنهر خاستگاه دولت تیموری، خاستگاه و مرکز قدرت خواجگان نقشبندی، نقطه تلاقی راههای مختلف تجاری و از مراکز محوری جاده ابریشم بود. این موقعیت، به علاوه عوامل پیشین، نقشبندیان را در تجارت این دوره بسیار فعال نمود.فعالیتهای پردامنه تجاری نقشبندیان در این دوره، سه تاثیر مهم بر این طریقت گذاشت. اولا طریقت نقشبندی در طول جاده ابریشم، در آسیای مرکزی و ترکستان شرقی تا مرزهای چین گسترش یافت، ثانیا رهبران نقشبندی را به ثروت، مکنت و نفوذی رساند که تا آن زمان دنیاگرایی در میان طریقت های تصوف بی سابقه بود، این مساله در اواخر قرن نهم، مباحث و مجادلاتی را، پیرامون رابطه طریقت با فعالیت های اقتصادی، موجب گردید. سومین پیامد، تاثیر مصیبت باری بود که بر رهبران طریقت نقشبندی در نیمه دوم قرن نهم و اوایل قرن دهم یعنی خاندان احرار، گذاشت. آنان در نتیجه بالا گرفتن نفوذ اقتصادی و پیوندهای وثیق با دولت تیموری، ناگزیر در سرنوشت نهایی این دولت نیز سهیم شدند، برخی از آنها از دم شمشیر ازبکان گذشتند و بازماندگانشان نیز آواره سرزمین های دیگر شدند. بررسی آغاز و پایان پیوند میان طریقت نقشبندی و تجارت در دوره تیموری، روایتی موردی از مساله مهم چگونگی رابطه اقتصاد و طریقت در تاریخ ایران است.